MİKROSKOP

mikroskop-nedir
( Mikroskop Kalibrasyonu nasıl yapılır )

Mikroskop, çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük cisimleri görmeye ve incelemeye yarayan aygıttır.
Optik kısmın en önemli parçası objektiflerdir. Objeden gelen ışık demetlerini toplamak ve büyümüş gerçek görüntü oluşturmaktır. Objektifler esas büyütme işlemini yapan merceklerden meydana gelmiştir. Ayrıca görüntülenen objenin büyütme kat sayısını da belirler. Bu nedenle objektifler, farklı büyütme kat sayılarına göre imal edilir.
Mikroskoplarda tek objektif bulunabileceği gibi bu sayı beşe kadar da çıkabilir. Çok sayıda objektif farklı büyütme oranları sağlama avantajı verir. Objektifler sayısı kadar deliği olan döner parça üzerine vidalanmış şekilde yerleştirilir.
mikroskop
Mikroskobun cinsine göre çeşitli objektifler vardır.
• Standart objektif büyütme oranları 4x,10x,20x,40x ve 100x’dir.
• Genelde mikroskoplarda bulunan objektifler 10’luk, 40’lık ve 100’lüktür Mikrobiyolojide en sık 100’lük objektif kullanılır. Bu objektif, lam ile objektif arasına immersiyon yağı (sedir yağı) damlatılarak kullanılır. Bu nedenle immersiyon objektifi olarak da adlandırılır.
Objektifler üzerinde kodlanmış hâlde birtakım imalat bilgileri ve fiziksel bilgiler bulunur. Objektif hakkında bilgi bu kodlardan sağlanabilir.
Oluşturdukları görüntüdeki ışık kusuruna göre objektif çeşitleri ise;
– Akromatik objektifler
– Fluroid sistemli objektif
– Apokromatik objektifler
– Plan objektifler
– Plan akromat
– Plan apokromat
– Plan fluor olarak adlandırılır.

Mikroskobu Oluşturan Parçalar

Mikroskop-parcalari

1) Oküler

Gözlerimizi dayayarak baktığımız ağzı kauçuk lastikten imal edilen görüntü oluşumundaki son mercek grubudur.
Sıklıkla karşılaşılan oküler tipleri ise;
– Hugens: Akromat faz kontrast objektiflerle
– Ortoskopik: Akromat faz kontrast objektiflerle
– Kompenzasyon: Fluroid sistemli, apokromatik objektiflerle
– Plankompenzasyon: Plan akromat/ apo-kromat objektiflerle kullanılmaktadır.

2) Tüp

Objektiften gelen görüntü bir hazne içerisindeki ayna yardımı ile okülere aktarılır. Bu ara bağlantıya tüp adı verilir. Tüp içindeki ayna açısı mikroskobun tipine göre değişiklik gösterebilir.

3) Preparat (Nesne)Tablası

Preparat tablası incelenecek olan nesnenin sabitlenmesi veya konumunun bozulmadan yer değiştirilmesi gibi işlevleri yerine getiren parçadır. Lam-lamel üzerine yerleştirilen numune preparata üzerindeki yaylı esnek tutuculara sabitlenir. Makro ve mikro ayar vidaları ile dikey konumda diğer ayar vidaları ile yatay konumda hareket edebilen bu ünite sayesinde numunenin değişik bölgelerinden görüntü alınabilir.

4) Kondansör

Kondansör ışık kaynağı ve diyaframın üst kısmında bulunan mercek sistemidir. İki veya tek mercek bulunabilir. Kondansörün fonksiyonu ışığı obje üzerinde odaklamak ve yoğunlaştırmaktır. Böylece ışığın dağılarak görüntüyü bozması önlenir ve rezolüsyon artar. Sıcak lambayı optik bölümlerden ve kullanıcıdan uzak tutar.
5) Diyafram
Işık kaynağından gelen ışık demetinin çapını kontrol etmek için kullanılır. Işık
kaynağının üstünde ya da kondansörün altında yerleşiktir. Işığın şiddetini azaltmak için
değil, en iyi kontrast ve rezolüsyon elde edilecek ışık çapını ayarlamak için kullanılır.

6) Lam ve Lamel

Üzerine numune yerleştirilen cam parçadır. Lam ve lamel arasına yerleştirilen numune
iki camın birleştirilmesiyle kesit görüntü almaya uygun hâle getirilir.

7) Işık (Aydınlatma) Kaynağı

Mikroskop cihazlarında ışık kaynağı olarak renksiz holojen lamba kullanılmaktadır. Bu lambalar, iç yüzeylerindeki yüzey kaplaması sayesinde homojen ışık verebilmektedir. Çok hassastır. El temasında bile bozulabilir.

Mikroskop Cihazlarının Kullanım Amacı

mikroskop-01
Mikroskop adından da anlaşılacağı gibi mikro skopi işlemini gerçekleştirir. Başka bir deyişle mikro boyuttaki nesnelerin görüntülenmesi işlemidir. Skop kelimesi burada görüntüleme anlamında kullanılmıştır. Bilindiği gibi insan gözü mikro boyuttaki çok küçük nesneleri görememektedir. Atomlar, mikroplar, hücreler gibi nesne ve canlıları göremememiz anlamına gelmez. Teknolojik buluşlar, merak ve bilimsel veriler insanoğlunu sürekli olarak gelişmeye itmiş ve sonunda mikro boyut alanında mikroskoplar da bugünkü hâlini almıştır. Mikroskoplar birçok alanda küçük nesne ve canlıları görünür hâle getirmiştir. Günümüzde 250000 kez büyütme işlemi yapabilen elektron mikroskopları mevcuttur.

Mikroskop Cihazlarının Kullanım Alanları

Mikroskoplar ilk anda akla geldiği gibi sadece mikropların incelenmesinde kullanılan tıbbi bir cihaz değildir. Aslında mikroskop sanayi ve bilim dallarına hitap eden genel bir cihazdır.
Kullanım alanlarının başında tabi ki tıp bilimi gelmektedir. Doku inceleme bilimi patolojinin vazgeçilmez cihazlarıdır. Bazı kan analizlerinde hâlen kullanılmaktadır. Tıp alanındaki gelişmelere günümüzde hâlen ışık tutmaktadır. Hatta gelişen teknolojiyle mikroskoplar zor ameliyatlarda çeşitli isimler altında kullanılmaktadır. Enfeksiyon hastalıklarında virüslerin tepkileri hareketleri ve buna bağlı olarak ilaç sanayisinde önemli bir yer tutmaktadır.
Tıbbi işlemlerde geniş yere sahip olan mikroskop, yine yakın bir bilim dalı olan biyoloji alanında büyük öneme sahiptir. Canlı dokuları ve hücrelerinin incelenmesi, bitkilerin incelenmesi, genetik daldaki gelişmelerde mikroskoplardan büyük ölçüde faydalanılmaktadır.
Mikroskoplar kimya sektörü başta olmak üzere diğer sanayi dallarında da geniş bir kullanım alanına sahiptir. Tekstil, maden, ziraat gibi sektörler örnek verilebilir. Elektronik sanayisinde ise chiplerin tasarımı ve üretiminde önemli bir yer tutar.

Mikroskop Cihaz Çeşitleri

1) Karanlık Alan Mikroskobu

Preparata gelen merkezi ışınlar engellenerek sadece oblik ışınların incelenecek örneğe ulaşması sağlanır. Böylece oblik gelen ışınların preparattaki partiküller tarafından yansıtılması gerçekleşir.

Karanlık Alan Mikroskobu Kullanım alanları:

– Resolüsyonu aydınlık alana göre daha yüksektir.
– Genellikle boyanmamış örneklerin görüntülenmesinde yararlıdır.
– Özellikle sıvılarda içerik incelemesinde kullanılır.
– Havuz suyu
– Deniz suyu
– Hücre süspansiyonlarında hücrelerin görüntülenmesinde kullanılır.
– Bakteri, protozoa içeren süspansiyonlar
– Hücre ve doku ekstreleri
– Hücre kültürlerinin incelenmesinde kullanılır. Bu tür kültürlerde hareketlilik tespit edilebilir.
– Otoradyografi uygulanmış preparatların incelenmesinde kullanılır (in situ hibridizasyon).

2)Faz Kontrast Mikroskobu

Refraktif indeksi farklı yapılar arasında faz ve kontrast farklılığı yaratılmasıdır. Bu fark normalde de vardır ancak göz ya da fotoğraflarda izlenemez.
Görüntü bu mikroskoplarda iki türlü oluşturulmaktadır.
1- Pozitif (karanlık) faz kontrast: Örnek detayı, aydınlık geri plan üzerinde koyu yapılar olarak izlenir.
2- Negatif (aydınlık ) faz kontrast: Örnek detayı, karanlık geri plan üzerinde parlak yapılar olarak izlenir.

Faz Kontrast Mikroskobu Kullanım alanları;

– Işık ya da karanlık alan mikroskobisi ile belirlenemeyen detayların belirlenmesi,
– Genellikle boyanmamış canlı hücrelerin incelenmesi,
– Hücre içi yapıların incelenmesi,
– Yüksek büyütmelerde detay incelemesi,
– Silia, flagellum gibi membran farklılanmalarının belirlenmesidir.
3) Diferansiyel İnterferans Kontrast Mikroskopisi (DIC)
Nomarski tarafından 1950’li yıllarda tanımlanan, örnekteki değişik optik gradyanları belirleme ve bunları değişik ışık yoğunluklarına çevirebilme yöntemini kullanır. Yapıların kimyasal ajanlar (boyalar) yerine optik özellik kullanılarak görülür hâle getirilmesi söz konusudur.
Genellikle boyanmamış hücrelerin incelenmesinde kullanılmakla birlikte boyanmış yapılar için de kullanılabilir.

4) Floresan Mikroskobu

Bazı maddeler kısa dalga boyundaki ışığı absorbe ederek uzun dalga boyunda ışık olarak yansıtır. Floresan mikroskoplarda bu özellikten yararlanılarak görüntü elde edilir. Genellikle ultraviyole (360 nm) ya da mavi ışık (400nm) kullanılır. Civa buharlı lambalar, ksenon gaz lambaları kullanılır. Floresan mikroskoplarda, arzu edilen dalga boyundaki yansımanın görüntülenebilmesi için bazı filtreler kullanılır. Işık kaynağının önünde objeye ulaşacak dalga boyunu seçen bir filtre, objektiften sonra kısa dalga boyunun göze ulaşmasını önleyen bir filtre yerleştirilmiştir.

Floresan Mikroskobu Kullanım alanları;

– Moleküler düzeyde hücre ve doku içeriğinin belirlenmesi,
– Maddelerin hücre / dokulardaki yoğunluğunun belirlenmesi,
– Işık mikroskobik boyama yöntemleriyle ayırt edilemeyen hücreler ve hücre içi / dışı elemanların gösterilmesidir.

5) Polarizasyon Mikroskobu

Polarizasyon mikroskobu incelenen cisimlerin optik anizotropik özelliğinden yararlanarak görüntülenmesi için kullanılır. Yapıların sahip olduğu çift kırılma özelliğinden yararlanır. Bu amaçla mikroskop; spesmenin altında yerleşik bir polarizer ve objektiften sonra bir analizer ile yapılandırılmıştır.
Çift kırılma gösteren maddeler;
– Kristal yapılar,
– Fibröz yapılar (doğal ya da artifisyel),
– Pigment birikimleri,
– Proteinler,
– Kemik yapı,
– Amiloid birikimleridir.

6) Konfokal Mikroskop

Floresan mikroskopun bir gelişmiş modelidir. Floresan boyama yapılan preparatların incelenmesinde kullanılır. Diğer mikroskoplardan farkı, kesit kalınlığı içinde farklı seviyelerde netleşmeyi sağlayıp kesitten daha ince optik kesitler alınmasını sağlamasıdır.

7) Elektron Mikroskobu

Elektron mikroskobu genel olarak cisimden saçılan elektronların görüntülenmesi üzerine kuruludur. Maddeyle etkileşen elektronların dalga boyu, bu görüntülemenin nanometre boyutlarında yapılmasına olanak sağlar. Bu tip mikroskoplar, elektron enerjisine ve ölçüm aletinin çalışma moduna göre geçirimli elektron mikroskobu, taramalı elektron mikroskobu, düşük enerjili elektron mikroskobu gibi farklı sınıflara ayrılır. Kullanım alanları temel bilimlerden (başta katı hâl fiziği olmak üzere jeoloji, biyoloji gibi birçok dalı içine alarak), tıbbi ve diğer teknolojik uygulamalara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Elektron Mikroskobu Kullanım alanları;

– Hücre içi organellerin yapıları,
– Organellerin hücre içindeki dağılımı,
– Organellerin diğer organeller ile komşuluğu,
– Organellerin fonksiyonel ilişkileri,
– Çekirdeğin yapısı,
– Membran bütünlüğü,
– Membrandaki değişiklikleri,
– Dokuların organizasyonu,
– Matriks lifleri,
– Hücre matriks ilişkileri,
– Patolojik dokularda taramalı EM’in tanısal değeri vardır.
Birçok bilim dalında kullanılan mikroskop çeşidi bulunmaktadır. Sizlere anlatılanlar en çok karşılaşabilecek olan mikroskop çeşitleridir.
Mikroskop Cihazlarının Elektriksel Özellikleri Mikroskoplar genel olarak optik sistemler ve metal ünitelerden oluşmuş cihazlardır. Yalnızca aydınlatma sistemi elektronik bir sistem içerir. Bazı modellerde birtakım kontrol işlemleri de elektronik devrelerle yapılmaktadır. Mikroskoplarda elektrik gücünü büyük bölümünü halojen lamba harcamaktadır. Lambanın gücü mikroskobun kullanım alanı ve büyüklüğüne göre değişiklik göstermektedir. Işık mikroskoplarında kullanılan lambalar genelde 20 w olmakla beraber bazı mikroskoplarda 50 w gücüne kadar çıkabilmektedir.

Mikroskop Cihazlarının Montajında Dikkat Edilecek Hususlar

1) Daha önceki ortam şartları konusunda ele alınan hususlar montaj aşamasında mutlaka kontrol edilmelidir.
2) Cihaz montaj yapılacak yere titizlikle ve sarsmadan taşınmalı, pc tabanlı komplike bir cihaz ise mutlaka nakil araçları kullanılmalıdır.
3) Bazı cihazların aparatları montajlanmadan kutulanabilmektedir. Bu durumda kutu açıldığında servis el kitabından kutu içerisinde olması gereken parçaların sayımı yapılır ve tam olduğuna dair teslim tutanağına not alınır. Kurulacak olan yer belirlenerek montaj yapılır.
4) Montaj esnasında servis el kitabındaki kurulum talimatlarına göre hareket edilir.
5) Garanti ve teslim tutanakları hazırlanıp imza altına alınır.
6) Kullanıcı eğitimi ve kullanıcı seviyesi bakım işlemleri eğitimi verilerek kurulum tamamlanır. Eğitim esnasında veya sonrasında fonksiyon testi ve örnek incelemeler yapılır.
7) Montajdan önce mutlaka ortamın sıcaklığı, nemi, tozu ve kurulum yerinin titreşimi ölçümü yapılır. Buradaki ölçümlerde servis el kitabı montaj talimatlarındaki ölçüm değerleri dikkate alınmalıdır.Şartlar uygun değilse mutlaka uygun hâle getirecek önlemler alınmalı ya da kurulum ortamı değiştirilmelidir.
8) Kullanılacak olan elektrik tesisatının cihazın elektriksel değerlere uygun olduğu kontrol edilmelidir.
9) Topraklama hattı mutlaka bulunmalıdır.
10) Cihazın koruma kılıfı mutlaka kullanıcıya teslim edilmeli ve toza karşı azami hassasiyet gösterilmesi gerektiği belirtilmelidir.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir