KAN HÜCRESİ SAYACI

Kan sayım cihazları birim kan hacmindeki kırmızı ya da beyaz kan hücrelerinin sayısını ölçen cihazlardır. En basit şekliyle, kan hücreleri mikroskop altında gözlenerek sayılabilir. 1:100 ya da 1:200 oranında dilüe edilip kırmızı hücreler, 1:10 ya da 1:20 oranında dilüe edilip beyaz hücreler sayılabilir. Belirli bir alan içindeki hücrelerin sayısından milimetreküpteki sayıları hesaplanabilir. Günümüzde çeşitli yöntemlerle kan hücrelerinin sayılarını otomatik olarak ve ayrıntılı bir biçimde veren cihazlar geliştirilmiştir. Otomatik kan sayım cihazları (blood cell counter) çoğunlukla iletkenlik ölçümü esasına dayalı olarak çalışırlar. Şekilde böyle bir cihazın prensip şeması verilmiştir.
Kan sayım cihazlarında dilüe edilmiş kandaki hücre sayıları, şekildeki gibi bir kap içinde bulunan bir test tüpü içine ve dışına yerleştirilmiş bir elektrot çifti arasında iletkenlik ölçülerek belirlenir. Tüp kenarında 100μm çapında bir delik bulunmaktadır. Vakum etkisi ile RBC ve WBC’ ler bu delik içinden geçerlerken elektriksel iletkenlik düşer.
Bunun sebebi düşük iletkenlikli hücrelerin geçişi sırasında ortamdaki tuzlu sıvıya göre daha düşük iletkenlik göstermeleridir. Bu durum iletkenlik ölçümü sırasında iletkenlik değerinin düşmesi şeklinde görülen pulsasyonlara yol açar. Bir sayıcı devresi ile sayılan pulslar, hücrelerin sayısını verir.
Sayma süresi, uygulanan vakum, buna bağlı olarak hücrelerin geçi hızı yapılan ölçümlerin hassasiyetini belirler. Doğru sonuç elde edebilmek için cihazın kalibrasyonlarının düzenli ve iyi bir şekilde yapılması gerektiği açıktır.

ŞEKİL-4 Kan Hücresi Sayacı Şeması
Bu şekilde iletkenliğe bağlı ölçüm yöntemi Coulter yöntemi olarak bilinir. Kan sayım cihazları, hücre sayıları ve hacimlerine bağlı olarak ortalama hücre hacmi, hemoglobin, hematokrit, ortalama hücre hemoglobini, bunun konsantrasyonu, trombosit sayısı gibi birçok parametrenin ölçüm ve hesaplanmasını sağlar.
Kaptan tüpe geçiş yolunun çapı sabit olduğundan, farklı boyutlardaki hücreler farklı düzeylerde iletkenlik değişimine, yani farklı büyüklüklerde pulsasyonlara yol açarlar. En büyük ve normalde en az sayıdaki pulsasyonlar, boyutlarının büyüklüğü nedeniyle beyaz hücrelere, en küçük pulsasyonlar trombositlere aittir. Cihazlarda uygun eşik tetikleme (gerilim karşılaştırıcı) devreleri kullanarak ve bunlar uygun şekilde kalibre edilerek farklı boyut ve yapıdaki hücrelerin ayrı ayrı ve hassas bir şekilde sayılması sağlanır.
Eritrosit ve trombositlerin ölçülmesi helyum lazer ışığı kullanılarak yapılır. Kullanılan solüsyonlar vasıtasıyla kontaminasyon minimum düzeye indirilir. Lökositlerin sayımı ve incelenmesinde yüksek enerjili polikromatik ışık kullanılır. Lökositlerin sınıflandırılması yapıldıktan sonra sitokimyasal yöntemler kullanılarak peroksidaz ile boyandıktan sonra optik hücrelerden geçirilir. Daha sonra sayım ve ölçüm lazer ışığı ile gerçekleştirilir.
Kan hücre sayıcısı cihazların da diğer cihazlar gibi bakım ve kalibrasyonlarının çok iyi ve düzenli bir şekilde yapılması gerekir. Bu cihazlarda çıkabilecek sorunlar çoğunlukla elektrotların kirlenmesi, hücrelerin geçtiği deliğin tıkanması ya da niteliğinin bozulması, vakum düzenindeki mekanik sorunlar gibi sorunlardır. Yarı iletken devre elemanlarından oluşmuş olan salt elektronik devreler kolay bozulmazlar, ancak mekanik parçalardaki aşınma ve kirlenmeye bağlı kalibrasyon gereklilikleri elektronik devrelerin kalibrasyonu ile kompanze edilir.
Kan hücre sayım cihazlarında uygulanan diğer bir yöntem de optik sayım yöntemidir. Bu tür cihazlarda farklı yapıdaki hücrelerin, lazer gibi hassas bir ışık kaynağından üretilen bir ışık demetini farklı açılarda kırmaları özelliğinden yararlanılmıştır. Bu cihazlarda da bir dizi elektromekanik düzen yanında optik sensörler ve yönlendiriciler kullanılır. Optik düzenlerde arıza çıkma olasılığı çok düşük olmakla birlikte, yapılacak bir hata sonucunda bu tür optik sistemlerin kalibrasyonu gerekebilir. Aşağıda belirtilen parametrelerin tümü bu cihazlarda da ölçülüp hesaplanabilir.
Kan sayım cihazlarında şu ölçümler yapılabilir:

• Lökosit( WBC)
• Eritrosit( RBC )
• Hemoglobin ( HGB)
• Hematokrit (HCT)
• Ortalama Hücre Hacmi ( MCV)
• Ortalama Hücre Hemoglobini( MCH)
• Ortalama Hücre Konsantrasyonu( MCHC)
• Eritrosit Dağılım Genişliği (RDW)
• Hemoglobin Dağılım Genişliği( HDW)
• Ortalama Trombosit Hacmi (MPV)
• Plateletcrit( PCT)
• Nötrofil (NEUT)
• Lenfosit (LYMP)
• Monosit (MONO)
• Eosinofil (EOS)
• Basofil ( BASOFİL)
• Boyanmamış Büyük Hücreler
• Lobularite İndisi (LI)
• Ortalama Peroksidaz Aktivite İndisi (MPXI)

Aşağıdaki tabloda kanda bulunan çeşitli maddeler ve bunların normal sınırları gösterilmiştir.
Test Normal Sınırlar

Kalsiyum 8,6-10,4 mg/ml
Fosfor 2,2-4,6 mg/ml
Glikoz
50 yaşın altında 72-127 mg/100ml
50 yaşın üstünde 84-128 mg/100ml
Ürik Asit Erkek 4-9 mg/100ml
Ürik Asit Kadın 2,8-7,7 mg/100ml
Kolestrol Testi 20-29 yaş arası 120-240 mg/100ml
Kolestrol Testi 30-39 yaş arası 140-270 mg/100ml
Kolestrol Testi 40-49 yaş arası 150-310 mg/100ml
Kolestrol Testi 50-59 yaş arası 180-380 mg/100ml
Protein Testi 6,6-8,2 gr/100ml
Albumin Testi 3,3-5,2gr/100ml
Billirubin Testi Yetişkinlerde 0,1-1,2 mg/100ml
Alkalin Fosfataz Yetişkinlerde 30-115 Iu/lt

2.3.a- KAN SAYIM CİHAZLARINDA OPTİK SİSTEM
1-Elektro optik saçılım detektörü
2-Hücrelerin elektriksel olarak hesaplanması. Bir yerden bir yere geçerken oluşturdukları empedans değişikliklerine göre;
Birinci ölçüm yöntemi çok daha pahalı fakat daha çok ayrıntı veren bir yöntemdir. Optik sistemin şeması aşağıdaki gibi olacaktır. Buna göre sistemi açıklarsak şu şekilde ifade edebiliriz:

Lazer ışığı flow cell’ in merkezine odaklanır. He Ne lazerin dalga boyu 632,8 nm’ dir. Lazerin gücü miliwattlar düzeyindedir. Kolimatör lensler farklı gelen ışınları düzgünleştirmek için kullanılır. Eğer flow cell’ in içinde hiçbir şey yoksa dark stops bütün ışınları durdurtur. Fotodedektör hiçbir ışık görmez. Flow cell’ de herhangi bir sıvı olduğunda görüntü aşağıdaki şekildeki gibidir:

Işık flow cell tarafından alındıktan sonra etrafa saçılır, kendisi ışık kaynağı olur. Böylece fotodedektör ışığı algılar. Hücre sayısını bulurken cihaz darbelerini, hücre büyüklüğünü bulurken üretilen darbe yüksekliklerini sayar. Saçılım dedektörü hücrelerin büyüklüğünü, kırınım dedektörü yoğunluğunu ölçmek için kullanılır.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir